Wintervogelen in Finland. Foto's en tips van onze reis in maart 2013.
John van der Woude  -  www.jvanderw.nl

André, Nollie en ik maakten in de tweede week van maart 2013 een winterreisje naar Finland, voor soorten als Haakbek en Laplanduil. Maar ook omdat het zo leuk is in een echt winterlandschap rond te trekken, en, last but not least, in de hoop iets van het Noorderlicht te zien.

Vliegen van Amsterdam naar Helsinki is nu een stuk goedkoper dan vroeger (KLM 200 euro retour) en een stevige auto met goede verwarming huren is met drie of vier personen ook best te betalen. In het algemeen is Finland niet duurder dan Nederland, misschien wel goedkoper zelfs. Hotels hadden we alleen voor de eerste twee nachten geboekt en  we gebruikten booking.com onderweg voor volgende overnachtingen. Ook verbleven we twee nachten in het Nederlandse hotel Kuusamon Portti waar André wel vaker was geweest, in het voorjaar, 15 km ten zuiden van Kuusamo.

Wij kozen voor de tweede week van maart omdat de dagen dan al aanmerkelijk langer zijn dan bijvoorbeeld begin februari. Later dan half maart is denk ik niet verstandig omdat verschillende vogels uit het hoge noorden zich dan al weer terugtrekken of dieper in de bossen blijven.

Om de vogels te vinden oriënteerden we ons hoofdzakelijk op tiira.fi, een soort Finse waarneming.nl. Hieronder leg ik uitgebreid uit hoe je tiira.fi kunt gebruiken. Omgekeerd kun je wel stellen dat het wintervogelen in Finland mede zo aantrekkelijk is vanwege deze website! 

André heeft op Observado een aantal waarnemingen van deze reis in kaart gebracht. De links hiernaar staan verspreid in dit verslag.

Het was een geslaagde reis, ook doordat we prachtig weer hadden, maar koud was het wel!



Grote opluchting: de Laplanduil al aan het begin van de reis gevonden op de stake-out bij Oulu. Rechts André, links ik.
http://observado.org/waarneming/view/74285117


Nollie en ik bij de huurauto, een Toyota Avensis. Met drie of vier personen kun je zo'n grotere wagen wel gebruiken, ook wegens de telescopen. De banden zijn winterbanden mét spikes, dus je kunt er ook op wegen als op de foto hieronder behoorlijk snelheid mee maken, zeker wel 80 km/u.


Dit is het dan, tiira.fi. Zonder deze website zouden we tamelijk hulpeloos naar de doelsoorten hebben moeten zoeken, of afhankelijk zijn geweest van allerlei telefoontjes met lokale vogelaars, als we die al te pakken hadden kunnen krijgen. Als je tiira.fi kort voor vertrek naar Finland raadpleegt kun je van de recente waarnemingen van je doelsoorten informatie zoals kaartjes op je reis meenemen.

Als je tiira.fi opent dan is alles natuurlijk in het Fins, maar links onderaan kun je dan om te beginnen het beste kiezen voor Zweeds ('på Svenska'). Zweeds is, ook qua vogelnamen, nog redelijk herkenbaar voor ons, in tegenstelling tot het onmogelijke Fins. Om er goed mee te kunnen werken en redelijk gedetailleerde kaartjes te krijgen van de waarnemingen, moet je wel ingelogd zijn. Maak dus een account aan midden bovenaan (Bli rapportör; wordt rapporteur). Van dat account-aanmeldscherm is användernamn je gebruikersnaam; als je de rest niet begrijpt kopieer die pagina dan even en haal hem door Google Translate; als je liever met de wetenschappelijke namen werkt dan de Zweedse kun je dat aangeven bij Artnamnens språk; vink onderaan aan dat je de gebruikersovereenkomst använderaftalet gelezen hebt - ook die kun je eventueel door Google Translate halen; het andere vinkje kun je leeg laten; je wachtwoord ontvang je per email. Log dan in met användernamn en lösenord (wachtwoord), klik op Logga in.

Negeer de eventuele eerste pagina in het Fins waarin om een vrijwillige bijdrage in 'euroas' wordt gevraagd; dat is meer voor de vaste gebruikers in Finland.

Klik links op Sök observationer en vul achter Art de gewenste vogelsoortnaam in in het Zweeds. Hieronder geef ik een serie Zweedse vogelnamen. In dit voorbeeld dus Lappuggla, Laplanduil.

Kies als periode waarover je waarnemingen wilt zien bijvoorbeeld voor de laatste 7 dagen (Senaste 7 dagarna). Klik dan op Sök en je krijgt een lijst waarnemingen. Klik dan maar gelijk op Visa observationerna på kartan zodat je de lokaties op een kaart ziet. Dat is bij dit voorbeeld van de Laplanduil van eind oktober 2013 de onderstaande kaart:


Op deze kaart kun je inzoomen door op de + te klikken en dan op de plek waarop je wilt inzoomen. Dit kan in twee niveaus diep, het diepste niveau zie je hieronder.

Om meer grip te krijgen op waar die blauwe stippen nu precies staan, neem ik dan Google Maps erbij en probeer daarop zo goed mogelijk de plek van de waarneming in te schatten. Hieronder is dat de plek van de bovenste blauwe stip van bovenstaand tiira-kaartje.

Al deze kaartjes kun je het beste als print meenemen, of digitaal op een tablet. Daarvoor moet je op de pc de kaartjes als screenshot van het scherm plukken. Dat doe ik met Irfanview, een gratis en prima grafisch tool (screenshot gaat daar via Options). Vervolgens zet ik die kaartjes gewoon in Word. Als je met een tablet of smartphone op reis gaat, kun je er ook voor kiezen om de vogelplekken als waypoint in een offline kaarten-app zoals Oruxmaps te zetten.

Die smartphone is natuurlijk ook handig om onderweg via booking.com accommodatie te zoeken. Als je een tablet meeneemt kun je je 's avonds met wifi van het hotel nog voor de meest recente waarnemingen oriënteren op tiira.fi.

Tenslotte kun je ook nog, om in het veld niet teveel te hoeven puzzelen op de kaarten, de stake-outs als favorieten in je autonavigator zetten (via 'bestemming aanwijzen op kaart'). Maar ook dan is het natuurlijk goed om het grotere kaartbeeld bij de hand te hebben.


Hier zijn de Zweedse namen van een aantal belangrijke soorten in de winter in Finland:

Laplanduil  -  Lappuggla
Oeraluil  -  Slaguggla
Sneeuwuil  -  Fjälluggla
Dwerguil  -  Sparvuggla
Sperweruil  -  Hökuggla
Hazelhoen  -  Järpe
Auerhoen  -  Tjäder
Korhoen  -  Orre
Giervalk  -  Jaktfalk
Drieteenspecht  -  Tretåig hackspett
Witrugspecht  -  Vitryggig hackspett
Grijskopspecht  -  Gråspett
Klapekster  -  Varfågel
Notenkraker  -  Nötkråka
Taigagaai  -  Lavskrika
Pestvogel  -  Sidensvans
Waterspreeuw  -  Strömstare
Bruinkopmees  -  Lappmes
Grote Kruisbek  -  Större korsnäbb
Haakbek  -  Tallbit

Van andere soorten kun je de vertaling vinden op bijvoorbeeld http://www.mumm.ac.be/~serge/birds/search_nl.html

Je kunt je gewenste soortenlijst thuis ook alvast klaar zetten in tiira. Voer voor elke gewenste soort een zoekopdracht uit zoals hierboven beschreven, en kies dan voor Spara sökningen. Die bewaarde zoekopdracht mag je dan een eigen naam geven, en dat wordt dan natuurlijk de Nederlandse naam.
Om een soort op te roepen uit deze eigen lijst, moet je in plaats van Sök observationer kiezen voor Mina sökningar en dan op de gewenste soortnaam klikken.



Haakbek op de begraafplaats in het centrum van Rovaniemi. Hieronder links staat het kaartje dat we vlak voor vertrek uit Tiira.fi haalden voor de Haakbekwaarnemingen van de laatste week voor vertrek (dus 1e week maart). Rechts is de lokatie van de begraafplaats in Rovaniemi aangegeven in een snapshot uit Google Maps, volgens het bovenstaande procédé.
http://observado.org/waarneming/view/74285113


Op dezelfde begraafplaats, waar veel besdragende bomen staan, zaten ook Pestvogels.


Een groep Pestvogels van een andere tiira stake-out.


Volgens tiira.fi konden we overal Hazelhoenen verwachten, en inderdaad hebben we ze wel vier of vijf keer zo langs de weg zien zitten. In mindere mate gold dit ook voor Korhoen.


Bruinkopmees vonden we op eigen kracht.
http://observado.org/waarneming/view/74304299

Een echte tiira stake-out was deze Sperweruil, in een onooglijk bosje in het boerenland ten zuiden van Oulu. Snel gevonden want hij zit graag op een opvallende plek met goed uitzicht. 
http://observado.org/waarneming/view/74285116


Vaste voederplekken vormen in het winterse Finland de meer traditionele stake-outs voor soorten als Goudvink (die forse Scandinavische vorm), Grote Barmsijs en Notenkraker. Vaak kun je ook deze plekken wel in tiira vinden, doordat er ook wel meer bijzondere soorten op af komen. De voederplek van de bovenstaande foto is bij een begraafplaats diep in de bossen ten zuiden van Rovaniemi, bij N 66.426412, E 25.697611 op Google Maps.
http://observado.org/waarneming/view/74402364 (Taigagaai)

http://observado.org/waarneming/view/74285110

Taigagaai konden we het gemakkelijkst bekijken bij het bezoekerscentrum van dit nationale park Urho Kekkonen (en met dank aan tiira wederom). André haalde nog wat koekjes uit de auto en toen zaten ze gewoon vlak voor ons in de sneeuw.

 http://observado.org/waarneming/view/74304295 


Een mooi punt voor een stop onderweg naar het hoge noorden is dit café annex winkeltje langs de lange weg vanuit Sodankylä naar het noorden. Het is bij het Lomakylä Holiday Village in Peurasuvanto. De enige koffie en koek over een paar honderd kilometer afstand!


Ja en dan was daar nog onze wens om het Noorderlicht te zien. Dit is de lange westelijke zijweg bij Saariselkä, het noordelijkste puntje van onze reis. Langs deze zijweg zaten we zo ver mogelijk van de bewoonde wereld af zodat we geen strooilicht daarvan hadden. Het was die nacht zo koud dat we maar vijf minuten buiten de auto konden staan en dan weer een stukje moesten rijden om op te warmen. En zelden heb ik sneeuw zo hard horen kraken. Maar inderdaad kregen we het Noorderlicht te zien, een gloed aan de hemel die langzaam van vorm veranderde en dan ook wel verticale vormen aannam. Allemaal lang niet zo spectaculair als de foto's en filmpjes op internet willen doen geloven, maar die zijn dan ook lang belicht en/of sterk versneld afgedraaid. Nou ja we hebben het gezien, maar óf het kan veel spectaculairder óf het Noorderlicht is opgeklopt voor toeristische doeleinden. Bedenk ook dat de kans op Noorderlicht per nacht niet zo groot is, je moet er wel wat avonden voor uittrekken. Wij hadden dan ook pas hier wat geluk, op twee eerdere avonden zagen we niets maar dat was dan ook wat zuidelijker.


Op zulke plekken moet je altijd even stoppen om naar Waterspreeuwen te zoeken.


De bij vogelaars beroemde Valtavaara heuvelrug bij Kuusamo/Ruka. Hier zitten in het voorjaar Blauwstaarten, en in de winter wordt er bij de parkeerplaats op de pas wel gevoerd voor o.a. Drieteenspecht, maar nu niet, of niet voldoende, of we waren er te laat op de dag.


Een laatste stake-out van tiira en een heel eind naar het zuidoosten was die van Grijskopspecht, die we inderdaad te zien kregen hier, zij het met wat audio-ondersteuning. 
http://observado.org/waarneming/view/74366951 Daar vlakbij was ook de ijsmuur van onderstaande foto, een mooie laatste herinnering aan deze winterreis.

Dit verslag is niet chronologisch maar meer thematisch, en op de precieze plekken ben ik niet erg ingegaan doordat ze zo per winter kunnen verschillen. Echt een kwestie van tiira.fi raadplegen dus. Wel kan gezegd worden dat enkele plekken vermoedelijk iedere winter wel goed zullen zijn, zoals:
- het Oulunsalo schiereiland ten zuidwesten van Oulu (de plek van onze Laplanduil)
- de begraafplaats in Rovaniemi, wegens de besdragende bomen en struiken
- de wijde omgeving van Kuusamo, wegens de grote ecologische diversiteit daar
- voederplekken bij huizen, ze vallen vaak al genoeg op als je erlangs rijdt; voor de grotere voederplekken in bossen (zoals die ten zuiden van Rovaniemi, zie hierboven bij de foto met de barmsijzen) zou het de moeite lonen Finse vogelaars te raadplegen.

Nog enkele plekken waar we doelsoorten onderweg op eigen kracht vonden:
http://observado.org/waarneming/view/74329304  -  Haakbek
http://observado.org/waarneming/view/74329302  -  Sperweruil ten N van Ruka
http://observado.org/waarneming/view/74366954  -  Taigagaai Z van Kuusamon Portti

Bedenk nog dat wij dan wel ver naar het Noorden zijn doorgereden, mede om de kans op het Noorderlicht te vergroten, maar dat er ook al allerlei mooie soorten in het zuiden bij Helsinki kunnen zitten in de winter. Dit verschilt natuurlijk per winter, zo kan Haakbek het ene jaar veel verder naar het zuiden zijn afgezakt dan het andere jaar.


Tot slot nog ons soortenlijstje:

Wilde Eend
Havik
Sperwer
Slechtvalk
Hazelhoen
Korhoen
Sperweruil
Laplanduil
Grijskopspecht
Zwarte Specht
Grote Bonte Specht
Pestvogel
Waterspreeuw
Kramsvogel
Matkop
Bruinkopmees
Kuifmees
Pimpelmees
Koolmees
Taigaboomkruiper
Gaai
Taigagaai
Ekster
Notenkraker
Kauw
Bonte Kraai
Raaf
Huismus
Ringmus
Groenling
Grote Barmsijs
Kruisbek
Haakbek
Goudvink
Geelgors

Een korte lijst maar zo is het daar in de winter, het gaat vooral om de specialiteiten, en natuurlijk de winterse ervaring.